SKYSAVER


Een installatie van Edwin van Heijningen
van 22 april t/m 4 juni 2000

Uitnodiging

Edwin van Heijningen belde mij twee jaar geleden op toen hij een groot project letterlijk in elkaar had gepunnikt in de Broerenkerk te Zwolle. Een bizarre associatieve wereld die varieerde van een gepunnikte zee waar een met knipperlichtjes versierde "loveboat" in dobberde tot een introspectieve gepunnikte tepelhoftuin dat je als een soort doolhof kon betreden. Hijzelf kon er in alle rust uren over vertellen terwijl hij op zijn skateboard van de ene kant naar de andere kant van de kerk vloog. Ik heb hem toen gevraagd in SAFE te komen kijken om dan vervolgens een plan te gaan ontwikkelen.

Anderhalf jaar later was hij zover.

           

           

 

Safe?

Home Planet is een computer programma waarmee je de sterrenhemel kunt waarnemen vanaf elk willekeurig punt op aarde. In de coulissen van deze tentoonstelling speelt dit programma een belangrijke rol. Met een virtuele telescoop richten we onze blik op een virtueel universum die alleen in dedatabase van het programma bestaat. In het Help menu van dit programma valt het volgende over deze telescoop te lezen: Home Planet's telescope, constrained as it is to showing a simulated sky, does provide some attractive features your backyard scope can't compete with. First of all, Home Planet's telescope works just as well in daylight as at night--it punches through bright, sunny skies. Think of it as a Humble Space Telescope. Second (try this yourself at home with your Celestron!), it can see through the Earth as if it didn't exist.

Een atoombunker onder het gemeentehuis in Dalfsen, coördinaat 52.50'N 6.26'E, is 43 dagen het middelpunt van het universum. Via Home Planet vanuit deze atoombunker de sterrenhemel bekijken, dwars door de betonnen muren heen, zelfs dwars door de aarde heen, kortom in een bunker die eenzaam zonder aarde door het universum zweeft. Het nachtmerriescenario in de hoogtijdagen van de koude oorlog? En wat nemen we dan mee in deze ark?

Safe! In Safe hangen van 22 april tot 4 juni, 88 mat zwart beschilderde mdf panelen. De 88 sterrenbeelden van de noordelijke en zuidelijke hemel. De grenzen van deze sterrenbeelden zijn in 1928 in opdracht van de Internationale Astronomische Unie door de astronoom E. Delporte vastgesteld. Een coördinatensysteem (projectie van het hemelgewelf op een bol) vormt het middel om de hemel in een lappendeken te veranderen. Met behulp van de Home Planet telescoop is elk sterrenbeeld afzonderlijk bekeken en in het platte vlak gefixeerd. De lappendeken werd als het ware losgetornd en platgedrukt. Ieder paneel hangt op ooghoogte en in evenwicht (mobile) aan een dun 'dacron' touwtje. Door luchtverplaatsingen die de beschouwer veroorzaakt zullen de panelen zeer langzaam om hun as draaien, de beschouwer wordt zo gestimuleerd om steeds weer nieuwe standpunten in te nemen om de sterrenbeelden goed te kunnen zien.

Op de panelen die in de bunker hangen zijn de sterren zichtbaar met een magnitude van 1 t/m 5. De sterren zijn 'geschilderd' met een boormachine en voor elke magnitude is een apart boortje gebruikt. De bunkermuren van de tentoonstellingsruimte geven de gaatjes een witte kleur. Tezamen vormen deze platgedrukte, niet passende puzzelstukken, een min of meer fotorealistisch illusionistisch landschapschilderij van de sterrenhemel.

 

Voor de verre prinses

Wij komen nooit meer saam:
De wereld drong zich tusschenbeide.
Soms staan wij beiden 's nachts aan 't raam,
Maar andre sterren zien we in andre tijden.

Uw land is zoo ver van mijn land verwijderd:
Van licht tot verste duisternis - dat ik
Op vleuglen van verlangen rustloos reizend,
U zou begroeten met mijn stervenssnik.

Maar als het waar is dat door groote droomen
Het zwaarst verlangen over wordt gebracht
Tot op de verste ster: dan zal ik komen,
Dan zal ik komen, iedren nacht.

J. Slauerhoff

 

Recensie - Zwolse Courant 30/5/00

Twee jaar geleden bouwde Edwin van Heijningen vanuit complete chaos een tentoonstelling op in de Zwolse Broerenkerk. In Safe Dalfsen is precies het tegenovergestelde aan de hand. Een abstract gegeven is daar door dezelfde kunstenaar geconcretiseerd in een keurig geordend systeem van zwarte vormen.

De installatie Skysaver die Van Heijningen speciaal voor Safe realiseerde, verbindt eigenschappen van het perpetuum mobile met die van een overzichtelijk labyrint. Zwarte vormen hangen op ooghoogte in de ruimte en dwingen de toeschouwer die zich in het kunstwerk begeeft, tot slalommende hoofd- en lichaamsbewegingen. Het kunstwerk manifesteert zich als een environment en bezorgt de kijker letterlijk ruimtelijke ervaringen: een soort heelal-experience.

De installatie wekt de indruk dat het complete planetenstelsel naar de aarde getrokken is en zich daar in de vorm van een doolhof aan de mensheid openbaart. Opmerkelijk zijn de zorg en aandacht die aan de uitvoering zijn besteed. De afwerking verdient een tien, maar uiteindelijk gaat het daar natuurlijk niet om.

Basis voor Skysaver is het computerprogramma Home Planet, waarmee de sterrenhemel waargenomen kan worden vanaf elk willekeurig punt op aarde. Van Heijningen vertaalde die waarnemingen in een abstract coulissenlandschap. De verbeelding van een virtueel universum is volgens een doordacht systeem opgezet en uitgewerkt. De zwarte panelen met ponsgaatjes lijken gegenereerd te zijn door een computerprogramma. De voormalige atoomschuilkelder onder het gemeentehuis fungeert als coördinatiecentrum. De metamorfose van de ruimte suggereert dat Dalfsen tijdelijk het zenuwcentrum van het universum is, van waaruit (dwars door de betonnen muren heen) het firmament afgespeurd kan worden.

Hoe concreet en samenhangend de uitwerking van gegevens ook is, in feite begeeft Van Heijningen zich met zijn installatie op het gladde ijs van de wetenschap. Sterker nog: hij mengt astronomie met computerkunde en filosofie: een gevaarlijke combinatie die makkelijk tot ontsporingen kan leiden. Maar de kunstenaar slaagt er wonderwel in om overeind te blijven in het woud van duistere gegevens die hij analyseert, interpreteert en in een ongebruikelijke context plaatst. Van Heijningens verkenning van dit imaginaire landschap heeft een installatie opgeleverd die lijfelijk ervaren moet worden. Pas dan leveren de inspanningen van de kunstenaar het volle rendement op.

Wim van der Beek


SAFE Home Page | Tentoonstellingen