Landschap versus


Een installatie van Jan van der Til
van 24 januari t/m 27 februari 2000

Uitnodiging

In de volledig van de buitenwereld afgesloten ruimte (schuilkelder) van Gallery Safe, heeft beeldend kunstenaar Jan van der Til (Groningen, 1972, afgestudeerd aan Academie Minerva te Groningen in1996) een vervreemdend, doch ook zinnelijk 'beeld' gerealiseerd.

               

Zowel specifieke kenmerken van de streek rond het dorp Dalfsen, de tentoonstellingsruimte als het uitgesproken tijdsmoment vormen de ingrediënten waarmee een beeldende wereld is gecreëerd die de toeschouwer elk gevoel van fysieke beklemming meteen zal ontnemen. Geprojecteerde beelden waar het idyllisch gelegen Dalfsen een groot deel van het jaar aan onderhevig is worden in een zeer aanwezig beeld samengebald. De beschouwer zal in sterke mate zowel fysieke aanwezigheid als transparantie in het werk 'Landschap versus' ervaren.

               

Jan van der Til is, na enige tijd geschilderd te hebben, sinds een kleine twee jaar bezig met het fotograferen van plekken in de periferie van verstedelijkte gebieden. Talloze beelden werden in betrekkelijk snel tempo tijdens avonden met behulp van een dia projector op scherm geprojecteerd. Sinds kort refereert zijn beeldtaal wat meer aan traditionele gezichtspunten op het landschappelijke.

Citaat uit een tekst van Jan van der Til:

Zijn uw beelden niet gedroomde?
- Nee, ze gaan over projecties die ik en u in ons landschap maken.

Hoeveel landschappen onderscheidt u?
- Misschien wel duizend, maar in de kern zijn het er twee.

Welke?
- Het werkelijke landschap en het geprojecteerde landschap hierin.

Deze landschappen zijn uw projecties.
- Ja.

Het lijkt mij onmogelijk hier ooit grip op te krijgen.
- Misschien is dit beeldend werk.

(Januari 2000 - David Stroband)

 

Binnen wordt buiten in "Landschap versus"

Een van de meest indrukwekkende en veelomvattende Nederlandse kunstmanifestaties waarin installaties centraal stonden, is nog steeds Heart of Darkness, waarmee Museum Kröller-Muller in 1995 internationaal respect afdwong. Beeldend kunstenaar Sam Samore leverde destijds een opmerkelijke bijdrage in de vorm van een romantisch tuinhuisje waarin de omfloerste stem van een onzichtbaar personage schizofrene verhalen voorlas die gebaseerd waren op teksten vanmevrouw Kröller-Muller, Joseph Conrad en Vincent van Gogh. Herinneringen aan die bijzondere gebeurtenis worden gewekt door een sobere en effectieve installatie die Jan van der Til (Groningen, 1972) opbouwde in de schuilkelder van kunstenaarsinitiatief SAFE in Dalfsen.

Installaties ontlenen hun zeggingskracht doorgaans aan de mate waarin ze in staat zijn om de toeschouwer te vervreemden van de dagelijkse werkelijkheid. In de voormalige atoomschuilkelder onder het gemeentehuis van Dalfsen doet zich zo'n situatie voor waarbij je je als kijker in een andere wereld waant en de feitelijke omgeving niet meer als een concreet gegeven ervaart. Niet de bedompte afgesloten ruimte maar de fysieke ervaring van een zomers bos beheerst de belevingswereld van degene die zich letterlijk in de installatie begeeft. Enkele effectieve ingrepen bleken voldoende om die transformatie van de ruimte te bewerkstelligen. De installatie bestaat uit twee delen maar bezit veel meer lagen. Het tuinhuisje van Samore is een transparante tent geworden waarin een levensgrote foto van een bosgezicht(landschap Rechteren) is geprojecteerd. Op enige afstand staat een leestafel waarop een tekst ligt die beschenen wordt door een peervormige lamp. De tekst wordt dus niet met sonore stem voorgelezen, zoals in het geval van Sam Samore's Schizofrene Verhalen. Het publiek moet de tekst van David Stroband over het werk van Jan van der Til zelf lezen. Dat kan alleen geknield voor het lage leesblok. Wie zich die moeite getroost en de ietwat ongemakkelijke houding voor lief neemt, wordt beloond meteen beschouwing over landschapsvisie en landschapsbeleving.

Voor wie dat allemaal te theoretisch is, rest de lijfelijke ervaring van de installatie zelf: een alleszins redelijk alternatief. In de transparante boshut wordt alles anders. De ervaring van de kille kelder waaraan allerlei onprettige associaties kleven, maakt plaats voor een ontspannen zomermiddaggevoel. Binnen wordt buiten. De installatie "Landschap versus" maakt duidelijk dat het mogelijk is om met minimale middelen een maximaal artistiek rendement te behalen. Strikt genomen voegt de begeleidende tekst niets aan de transpositie toe. "Vanuit de periferie naar de horizon" staat er in de aanhef te lezen. In een notendop wordt met die woorden aangegeven wat er met de bezoeker gebeurt: hij wordt verplaatst van een besloten en enigszins benauwende binnensituatie naar een omgeving waarin de vrijheid van het buitengevoel de macht overneemt. Dat is precies waar het in de beeldendekunst om draait. Niets is wat het oppervlakkig gezien lijkt te zijn.

Wim van der Beek - Zwolsche Courant van 15-02-00

Vanuit de periferie naar de horizon
Een tekst van David Stroband over het werk van Jan van der Til.


SAFE Home Page | Tentoonstellingen