Bart Scheerder en Servet Koçyigit

Binnenste Buiten (deel 2 van 4)


foto's / videofragmenten van binnenstebuiten
In de atoombunker Safe te Dalfsen is van 25 april tot en met 12 juni werk te zien van
Bart Scheerder (Oosterbeek, 1964) en Servet Koçyigit (Kaman, Turkije, 1971).
De tentoonstelling is het tweede deel van een vierluik waarin ogenschijnlijk
tegengestelde kunstenaars een confrontatie aangaan. De ongelikte en directe beelden
van Bart Scheerder zijn uit het klassieke beeldhouwers materiaal gips vervaardigd.
Ze lijken in schril contrast te staan met de subtiele video en fotowerken van Servet Koçyigit.
Koçyigit herschept in veel van zijn werk de ons bekende wereld tot een nieuw,
zowel bekend als vreemd aandoend geheel. Het zijn vaak eenvoudige ingrepen die Koçyigit pleegt.
Soms is het opnieuw benoemen voldoende om ons op een nieuw spoor te zetten.
Zo blijft een omgevallen jerrycan die een plas afgewerkte olie verspreidt, voorgoed in ons brein
als een ‘hang over’. Meestal zijn de ‘reconstructies’ minder eenduidig.
In de fotoserie ‘Poëtic Modifications’ zet hij de natuur subtiel naar zijn hand met visuele ingrepen.
In Safe laat Koçyigit videowerk zien. Hierin komt vooral de dromerige en poëtische kant van zijn werk
aan bod. In de film ‘Long Donkey’ (Uzun Esek) reconstrueert hij een spel dat hij als kind speelde in
zijn geboortedorp. In ‘To die for’ zingt hij ‘you’ll never walk alone’ in alle eenzaamheid.
Een voetbalstadion vol zingt op een geluidsband mee. Vogels fladderen uit zijn borst de ruimte in.
De video laat zich duiden als een gedicht over eenzaamheid en hoop.

Naast het video werk maakt Koçyigit speciaal voor de locatie een tekstwerk naar aanleiding
van een anekdote van de Chinese filosoof Chang-tzu:

“Chang-tzu fell asleep and dreamed he was a butterfly.
When he woke up he was not sure
If he was Chang-tzu who had dreamt he was a butterfly
Or a butterfly now dreaming he was Chang-tzu”.
De beelden van Bart Scheerder worden veelal als ‘hedendaags expressionisme’ bestempeld.
Deze kwalificatie gaat slechts zeer tendele op voor Scheerder’s werk.
De gipsen beelden van menselijke gestaltes en dieren zien er confronterend en ongepolijst uit.
Ze hebben de laatste jaren nog aan directheid gewonnen door een realistisch kleurgebruik.
Maar zo direct als de beelden zich laten aanzien, zo langzaam en weloverwogen zijn ze tot stand gekomen.
Scheerder bouwt zijn eigen wereld van dieren en mensen zorgvuldig op.
Scharminkels zijn het; zowel aandoenlijk als afstotend.
Uit zijn onnavolgbare titels blijkt hoe hij zichzelf over zijn wereld verbaasd en vermaakt.
Soms maakt Scheerder installaties met zijn beelden en met behulp van ijle krakkemikkig ogende
houtconstructies. De verhalende mogelijkheden van zijn werk worden hier verder uitgeput.
In Safe maakt Scheerder zo een beelden installatie met als titel Voldoende willekeur bij
bestraffing misbruik van dieren.
In de tentoonstellingsreeks Binnenste Buiten onderzoekt gastcurator Jan Maarten Voskuil in een viertal
tentoonstellingen zijn ambivalenties. De keuze tussen kunstenaar of curator,
tussen autonome kunst en engagement, tussen het persoonlijke en het maatschappelijke, tussen abstractie
en figuratie, tussen gevoel en ratio. Kunstenaars die zeer verschillend lijken, feitelijk tegenpolen zijn,
laat hij een dialoog aangaan. Zijn hypothese is dat de tegenstellingen vaak twee zijden van dezelfde
medaille zijn. Dat ze elkaar aanvullen, in zekere zin zelfs niet zonder elkaar kunnen.
In deel drie (augustus september) is er werk van Jan van der Ploeg en Dustin Larson (VS)
in het laatste deel (november) staan Julika Rudelius (D) en Anno Dijkstra geprogrammeerd.
 

Paradoxale situaties in kunstbunker Safe

Door Wim van der Beek
Bijna alles in het leven is een kwestie van gewenning. De artisstieke combinaties die
gezichtsbepalend waren voor de eerste aflevering van de
tentoonstellingenreeks'Binnenste Buiten' pakten ongelukkig uit voor Dieuwke Spaans,
omdat haar werk eigelijk geen tegenspraak dulkt.

In de tweede editie van vierdelige cyclus is de opzet van gastcurator Jan Maarten Voskuil wel
geslaagd. De beoogde confrontatie die in kunstbunker Safe plaatsvindt, is vooral te danken
aan de schijnbare onverenigbaarheid van karakters van Bart Scheerder en Servet Kocygit.
Beide kunstenaars verschillen nagenoeg alle fronten van inzicht en instelling. Hun
uiteenlopende mens-en maatschappijvisie levert paracoxale situaties en combinaties op die de
tentoonstelling als geheel in een bijzonder perspectief plaatsen. De verschillende standpunten
bevragen elkaar op indringende wijze waardoor inzichten voortschrijden, invalshoeken
verschuiven en vastgeroeste denikbeelden aan het wankelen worden gebracht. De
ambivalenties die Voskuil in beeld wil brengen, zijn in deel 2 van 'Binnenste Buiten'
onontkoombaar. Natuurlijk kan men de gastconservator inconsequenties verwijten, maar
feitelijk gaat het hem daar ook om. De fricties die komen bovendrijven zijn beoogd. Het
herdubbel Scheerder-kocyigit staat garant voor voldoende conflictstof. De vraag of de twee
tegenpolen ook Damocles' zwaard boven de dualistische kuil gaat uit van de hypothese dat
uitersten elkaar raken of complementair ten opzichte van elkaar werken.

KLOOF

De rauwe expressie van Scheerder contrasteert met de bedachte kunst van Kocyigit. De
tegenstelling kan teruggebracht worden tot de kloof tussen de 'klassieke' sculpturale
benadering en effectieve theatrale effecten enerzijds en de met zorg geensceneerde situaties en
eigentijdse beeldmanipulaties anderzijds. Toch moet hier wel de restrictie worden aangebracht
dat het mensbeeld van Scheerder niet minder actueel is dan dat van zijn 'tegenpool'. De
vermeende kloof wordt vooral gesuggereerd door de beeldmiddelen waarvan beiden zich
bedienen. Kocyigit schept 'cliffhangers' door middel van eenvoudige ingrepen die onze blik
op de werkelijkheid veranderen of op scherp stellen. In zijn videowerken laat hij zich kennen
als een tragen dromer introverte denker voor wie daadkracht en inspirerende interactie op de
tweede plaats komen of zelfs compleet achterwege blijven. Scheerder manifesteert zich
daarentegen als een expressionist voor wie dadendrang een primaire levenvoorwaarde is. Hij
kijkt niet naar binnen maar naar buiten, neemt stelling en reageert heftig op impulsen van
buitenaf. Hij zoekt de confrontatie en accepteert niet dat mensen (zoals Kocyigit) zichzelf
vrijwillig buiten sluiten. Det klassieke dilemma levert een tentoonstelling op waarin de boog
maximaal gespannen is.

Safe wordt mede ondersteund door Gemeente Dalfsen en Provincie Overijssel.